Netcongestie op middenspanning: strategieën om tóch aansluitbaar te worden (curtailment, cable pooling, BESS en flexcontracten)

Netcongestie middenspanning: waarom je project ‘niet aansluitbaar’ lijkt (en wat je wél kunt doen)

Netcongestie op middenspanning (MV) en hoogspanning (HS) is voor PV-, EV-, BESS-ontwikkelaars en industriële uitbreidingen vaak de beslissende factor: niet je transformatorruimte of je vergunning, maar de beschikbare transportcapaciteit bepaalt of (en wanneer) je kunt aansluiten. Gelukkig is “geen capaciteit” in de praktijk regelmatig te mitigeren met een slimme combinatie van techniek (curtailment, dynamische setpoints, cable pooling, BESS) en contract (flexibele/non-firm transportrechten, tijdsvensters).

Hulp nodig bij een aansluitbaar ontwerp? We ondersteunen projecten met aansluittrajectbegeleiding en het vertalen van netconstraints naar een technisch én contractueel haalbare oplossing.

Voor wie is dit artikel?

PV-ontwikkelaars die met terugleverbeperkingen of wachtrijen te maken krijgen.
Industrie met groeiende piekbelasting (elektrificatie, warmtepompen, e-boilers).
EV-laadpleinen/logistiek met hoge gelijktijdigheid.
BESS-ontwikkelaars die een congestiecase willen onderbouwen richting netbeheerder.

Hoe werkt congestie op MV/HS (en waar raakt het je aansluittraject)?

Bij netcongestie is er in een bepaald netgebied onvoldoende transportcapaciteit voor afname (import), invoeding (export) of beide. Dat kan komen door beperkingen in kabels/leidingen, transformatoren, beveiligingsinstellingen, kortsluitvermogens of (regionaal) netontwerp. Op MV/HS is congestie vaak structureel en wordt het formeel zichtbaar in het aansluitproces.

1) Capaciteitsonderzoek

In het aansluittraject beoordeelt de netbeheerder of de gevraagde capaciteit (kW/kVA) past binnen de beschikbare transport- en netcapaciteit. Bij congestie kan het resultaat zijn:

Volledig beschikbaar → regulier traject.
Deels beschikbaar → beperkingen (bijv. exportlimiet, tijdvensters) of fasering.
Niet beschikbaar → wachtrij/wachtlijst of alternatieve contractvormen.

2) Transportindicatie en (on)zekerheid in planning

Een transportindicatie geeft richting over haalbaarheid en doorlooptijd, maar bij congestie is dit vaker afhankelijk van netverzwaringen, regionale prioritering en realisatietermijnen. Voor projecten betekent dit: technisch ontwerp en businesscase moeten scenario-bestendig zijn (met en zonder export, met tijdvensters, met curtailment, etc.).

3) Wachtrijen en realisatietermijnen

Bij schaarste kan de netbeheerder werken met wachtrijen voor transportrechten. De praktische consequentie: je vergunnings- en bouwplanning kan “voor de meter” klaar zijn, terwijl inbedrijfname pas later kan. Daarom loont het om vroeg te sturen op mitigatie: maak het project aansluitbaar binnen beperkte transportrechten, in plaats van wachten op volledige netuitbreiding.

Technische oplossingsrichtingen: vermogensbegrenzing en dynamische aansturing

De snelste route naar aansluitbaarheid op middenspanning is vaak: beperk je impact op het net. Dat kan op export (PV/BESS) en/of import (EV/industrie). Hieronder de meest toegepaste strategieën.

Curtailment (vermogensbegrenzing)

Curtailment is het (tijdelijk) begrenzen van het vermogen dat je afneemt of invoedt. In congestiegebieden wordt dit vaak ingezet als ontwerp- én contractinstrument.

Statisch: vaste export-/importlimiet (bijv. max. 2 MW export).
Dynamisch: limiet varieert op basis van setpoints (tijd, netstatus, prijs, congestiesignalen).

Effect op ontwerp: je dimensioneert installatievermogen (PV-omvormers, laadvermogen, proceslast) anders dan je contractueel toegestane transport. De businesscase hangt af van hoeveel uur/energie je beperkt.

Dynamische setpoints en export-/import-limieten

Met dynamische setpoints kan een netbeheerder (of een door jou gecontracteerde flexibiliteitspartij) het vermogen bijregelen binnen afgesproken grenzen. Belangrijke ontwerpkeuzes:

Waar meet je? Vaak op het koppelpunt (PCC) aan MV-zijde of via een hoofdmeting in het MS-station.
Wat stuur je aan? Omvormers (PV), PCS (BESS), laadpleinsturing, proceslasten of een combinatie.
Fail-safe gedrag: bij communicatieverlies terugvallen op een veilige limiet.

Impact op transformator- en beveiligingsontwerp (incl. meetconcept)

Congestiemaatregelen zijn niet alleen ‘software’. Ze werken door in je middenspanningsontwerp:

Transformatorselectie: je kunt soms een kleinere trafo kiezen als het toegestane vermogen lager ligt dan het geïnstalleerde vermogen (met curtailment/EMS), maar let op thermische marges en toekomstige opschaling.
Beveiliging en selectiviteit: exportstromen en bidirectionele vermogensstromen beïnvloeden instellingen, richtinggevoeligheid en selectiviteit. Zie ook beveiliging en selectiviteit op middenspanning.
Meetconcepten: voor dynamische limieten heb je betrouwbare meting (P/Q, U/I, richting) en logging nodig, vaak met integratie in een EMS/SCADA.

Cable pooling: één aansluiting, meerdere assets

Cable pooling betekent dat meerdere productie- en/of opslagassets (bijv. PV + BESS, of PV + wind) één netaansluiting (en dus één kabel/transformatorpad) delen. Daarmee kun je bestaande of haalbare aansluitcapaciteit beter benutten.

Wanneer is cable pooling kansrijk?

Als piekprofielen elkaar aanvullen (bijv. PV overdag, BESS ook ’s avonds).
Als de netbeheerder beperkte capaciteit biedt, maar je via profielmanagement binnen die grens kunt blijven.
Als extra aansluiting (nieuw MV-veld/kabel) onhaalbaar of te traag is.

Ontwerpkeuzes: AC-koppeling vs. DC-koppeling (hoofdlijnen)

AC-gekoppeld: PV-omvormers en BESS-PCS koppelen op AC-bus (achter dezelfde trafo/PCC). Voordeel: modulair en retrofit-vriendelijk; nadeel: meer conversiestappen en mogelijk meer complexiteit in beveiliging/kwaliteit.
DC-gekoppeld: PV en BESS delen (deels) een DC-infrastructuur met één grid-forming/-following conversie naar AC. Voordeel: efficiëntie en curtailment-optimalisatie; nadeel: afhankelijk van gekozen technologie/leverancier en complexere integratie.

Metering en allocatie

Omdat meerdere partijen/activiteiten één aansluiting delen, moet je vooraf bepalen:

Allocatie van energie en opbrengsten (wie levert wat, wanneer?)
Submetering per asset voor verrekening, garanties en performance.
Datakwaliteit (tijdresolutie, synchronisatie, audit trail) voor contractuele discussies.

Risico’s en wanneer het financieel zinvol is

De belangrijkste risico’s:

Regel- en afstemmingscomplexiteit: één asset kan de andere beperken (bijv. BESS laadt terwijl PV piekt → extra curtailment).
Contractuele frictie: wie draagt het risico van afregeling, onbalans, storingen of onderhoud?
Netcode en compliance: gedrag bij spannings-/frequentie-afwijkingen moet voor het totaal kloppen.

Financieel is cable pooling vooral zinvol als het alternatief een lange wachttijd of zware netverzwaring is, én als de gemiste productie door curtailment beperkt blijft. Een quickscan met profielsimulaties (15-min of 1-min data) is hier vaak doorslaggevend.

Tussentijdse CTA: Wil je weten of curtailment/cable pooling jouw project daadwerkelijk sneller aansluitbaar maakt? Laat een capaciteits- en aansluitbaarheidsscan opstellen inclusief scenario’s (firm/non-firm, exportlimiet, BESS-sizing).

BESS als congestiemitigator: slimmer omgaan met pieken

Een Battery Energy Storage System (BESS) kan congestie mitigeren door export- of importpieken af te vlakken. Daarmee vergroot je de kans op een aansluiting (of op snellere realisatie) binnen beperkte transportrechten.

Dimensionering: focus op pieken, niet op ‘maximale opslag’

Voor congestiemitigatie dimensioneer je typisch op:

Vermogen (MW): hoeveel je op het piekmoment kunt afregelen (laden bij exportpiek / ontladen bij importpiek).
Energie (MWh): hoe lang je die piek kunt overbruggen (bijv. 1–2 uur voor PV-middagpieken, of korter bij snelle congestiesignalen).
Cycling en degradatie: congestiediensten kunnen veel cycli betekenen; neem dit expliciet mee in de businesscase.

Laad/ontlaad-strategieën (praktisch)

Piekshaving export (PV): BESS laadt zodra PCC-export de limiet nadert; setpoint gestuurd op gemeten PCC-vermogen.
Piekshaving import (EV/industrie): BESS ontlaadt bij hoge gelijktijdigheid of bij netbeheerder-tijdsvensters.
Hybride optimalisatie: combineer congestiebeperking met prijsoptimalisatie en/of onbalanssturing, maar maak prioriteiten expliciet (netlimiet is meestal hard).

Netcode, beveiliging en aandachtspunten

Een BESS verandert je netgedrag: bidirectioneel vermogen, snelle ramps, mogelijk andere foutstromen en eisen aan spannings-/frequentierespons. Aandachtspunten:

Beveiligingscoördinatie en instellingen in het MS-station (richting, selectiviteit, anti-islanding, spanningsbewaking).
Power quality: harmonischen, flicker, snelle vermogenswisselingen (ramp rates).
Meet- en loggingeisen voor aantoonbaarheid van curtailment en contractcompliance.

In veel gevallen verandert BESS niet automatisch je aansluitingstype, maar het kan wél bepalen of je binnen de (non-firm) transportgrenzen blijft en dus eerder kunt realiseren.

Contractueel & operationeel: flexibele transportrechten, tijdsvensters en EMS

Bij flexibele (non-firm) transportrechten krijg je (een deel van) de capaciteit onder voorwaarden. Dat betekent: je mag transporteren, maar je accepteert dat je in bepaalde situaties (tijdvensters of bij congestie) moet beperken of tijdelijk geen transport hebt.

Wat betekent ‘non-firm’ in de praktijk?

Tijdsvensters: bijvoorbeeld wel export in de avond, maar beperkt overdag.
Afroepbaar: de netbeheerder kan vragen om af te regelen binnen afgesproken responstijd.
Operationele verplichting: je moet aantoonbaar kunnen sturen en begrenzen (EMS, setpoints, logging).

Onbalans en EMS-aansturing

Congestiesturing grijpt direct in op je productie/afname en beïnvloedt dus je onbalanspositie (zeker bij PV en BESS). Praktisch betekent dit:

Je EMS moet netlimieten prioriteren boven marktoptimalisatie.
Je hebt afspraken nodig met je aggregator/BSP/BRP over setpoint-hiërarchie en fallback.
Je moet kunnen rapporteren: wanneer, hoeveel en waarom er is afgeregeld.

Welke data en documentatie heb je richting netbeheerder nodig?

Hoewel eisen per netbeheerder en project verschillen, helpt het om vanaf het begin een “congestieproof” dossier op te bouwen met:

Eenheidschema’s (single line diagram) met meetpunten, PCC, beveiligingen en vermogensrichting.
Stuurfilosofie: hoe curtailment/dynamische setpoints technisch zijn geborgd (incl. fail-safe).
Profieldata en simulaties: verwacht import/exportprofiel (15-min of fijner) + scenario’s met limieten.
BESS/PV/EV-specificaties: P/Q-capaciteit, ramps, beschermingsfuncties, power quality.
Meet- en loggingplan: welke waarden, resolutie, bewaartermijnen, toegang (audit).

Tip: neem dit mee vóór je detailengineering afrondt. Achteraf aanpassen van meetconcept of beveiligingsarchitectuur kost vaak de meeste tijd.

Beslisframework: welke maatregel past bij jouw situatie?

Je hebt vooral exportcongestie (PV) → start met curtailment + dynamische setpoints; overweeg BESS voor piekshaving; cable pooling als je assets kunt combineren.
Je hebt vooral importcongestie (EV/industrie) → load management + BESS voor pieken; onderzoek tijdvensters/non-firm afname.
Je wilt snelheid in realisatie → ontwerp direct op beperkte transportrechten (non-firm) met aantoonbare sturing en meetconcept.
Je wilt maximale waarde → combineer congestiemitigatie met marktoptimalisatie, maar borg netlimieten als harde constraint.

Samenvatting

Netcongestie op middenspanning raakt direct je capaciteitsonderzoek, transportindicatie, wachtrijpositie en realisatietermijn. Toch is “geen capaciteit” vaak niet het eindstation: met curtailment, dynamische setpoints, cable pooling en/of een BESS kun je binnen beperktere transportrechten tóch aansluitbaar worden—mits je het goed doorvertaalt naar transformator-, beveiligings- en meetontwerp én naar een operationeel werkend EMS.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Wat is netcongestie op middenspanning?

Netcongestie op middenspanning betekent dat in een netgebied tijdelijk of structureel onvoldoende transportcapaciteit beschikbaar is om het gevraagde vermogen af te nemen (import) of terug te leveren (export). Hierdoor kunnen projecten vertragen of alleen onder beperkingen aansluiten.

Is curtailment toegestaan en hoe werkt het?

Ja, curtailment (vermogensbegrenzing) is een veelgebruikte mitigatie. Je begrenst export of import via vaste limieten of dynamische setpoints. Dit vereist een meetpunt op/voor het PCC en een besturingslaag (EMS) die bij communicatieverlies veilig terugvalt.

Wanneer is cable pooling interessant?

Cable pooling is interessant als meerdere assets (bijv. PV + BESS) één aansluiting delen en hun piekprofielen elkaar aanvullen. Het is vooral zinvol als een extra aansluiting te duur of te traag is, en als je met sturing binnen de netlimiet kunt blijven zonder te veel gemiste opbrengst.

Hoe helpt een BESS bij netcongestie?

Een BESS helpt door pieken af te vlakken: laden bij exportpieken (PV) en ontladen bij importpieken (EV/industrie). Daarmee kun je binnen lagere transportrechten blijven en soms sneller aansluiten. Dimensionering draait om MW (piek) en MWh (duur), plus degradatie en cycli.

Wat zijn flexibele (non-firm) transportrechten?

Flexibele/non-firm transportrechten zijn transportrechten onder voorwaarden, zoals tijdvensters of afroepbare beperking. Je krijgt toegang tot (een deel van) capaciteit, maar moet technisch en operationeel in staat zijn om snel te begrenzen en dit aantoonbaar te maken met meting en logging.

Harde call-to-action: laat je project aansluiten binnen congestiebeperkingen

Wil je zeker weten welke combinatie van curtailment, cable pooling, BESS en (non-firm) transportrechten jouw project daadwerkelijk aansluitbaar maakt—en welke eisen dit stelt aan MS-station, beveiliging en meetconcept? Neem contact op voor een concrete aansluitbaarheidsanalyse en offerte. We koppelen technische engineering aan contractvoorwaarden, zodat je planning en businesscase kloppen.